Vụ lúa đông xuân là vụ lúa chính trong năm, chiếm hơn 40% diện tích gieo trồng lúa cả năm, năng suất cao nhất trong các mùa vụ và sản lượng đạt từ 45%-47% tổng sản lượng lúa sản xuất trong năm. Vì vậy, vụ lúa đông xuân đóng vai trò quan trọng đối với việc thực hiện kế hoạch sản xuất nông nghiệp cả năm nói chung và kế hoạch sản xuất lúa gạo nói riêng.

Trong những tháng đầu năm 2021, các địa phương trên cả nước tập trung gieo cấy lúa đông xuân. Tuy tiến độ gieo cấy lúa đông xuân năm nay giảm so với cùng kỳ năm trước nhưng cây lúa vẫn sinh trưởng và phát triển tốt do được gieo cấy trong khung thời vụ với điều kiện tốt nhất. Nếu đến trung tuần tháng Một cả nước mới gieo cấy được 1.826,9 nghìn ha lúa đông xuân, bằng 92,9% cùng kỳ năm trước, trong đó các địa phương phía Bắc đạt 62,2nghìn ha, bằng 55,4%; các địa phương phía Nam đạt 1.764,7 nghìn ha, bằng 95,2% thì đến giữa tháng Hai cả nước đã gieo cấy được 2.606,1 nghìn ha lúa đông xuân, bằng 95,9% cùng kỳ năm trước, trong đó các địa phương phía Bắc gieo cấy 710,5 nghìn ha, bằng 88,2%; các địa phương phía Nam gieo cấy 1.895,6 nghìn ha, bằng 99,1%; riêng vùng Đồng bằng sông Cửu Long gieo cấy đạt 1.511,5 nghìn ha, bằng 98%.

Tại các địa phương phía Bắc, tiến độ gieo trồng lúa đông xuân năm nay thấp hơn so với cùng kỳ năm trước do lịch thời vụ của hầu hết các địa phương đều diễn ra muộn, thêm vào đó Tết Nguyên đán Tân Sửu trùng với cao điểm thời vụ gieo cấy nên đã ảnh hưởng đến tiến độ sản xuất. Gieo cấy lúa đông xuân sẽ hoàn tất vào trung tuần tháng Ba.Trên một số diện tích gieo trồng sớm đã xuất hiện sâu bệnh gây hại nhưng bà con nông dân đã kịp thời phát hiện,theo dõi chặt chẽ và xử lý các ổ bệnh nên không ảnh hưởng đến phát triển của cây lúa.

Các địa phương phía Nam xuống giống đúng lịch thời vụ, một số địa phương đã chủ động xuống giống sớm để tránh xâm nhập mặn, hạn chế xuống giống ở những nơi không đảm bảo nguồn nước ngọt nên đã cơ bản hoàn thành gieo cấy lúa đông xuân. Từ kinh nghiệm chống hạn mặn của những năm trước, các địa phương đã tập trung vệ sinh đồng ruộng, tập trung rà soát, gia cố những tuyến đê bao xung yếu để đảm bảo việc thoát nước và chủ động quản lý nước. Các hợp tác xã và nông dân đẩy mạnh liên kết với doanh nghiệp sử dụng giống lúa xác nhận, giống lúa chất lượng cao, thích nghi với điều kiện đất tại địa phương, năng suất cao ổn định, đáp ứng yêu cầu thị trường…Bộ giống lúa đi kèm với quy trình canh tác đa dạng, phù hợp được đưa vào sản xuất giúp người dân có sự lựa chọn đa dạng hơn, nhất là các giống lúa ngắn ngày, năng suất cao, chất lượng tốt, đặc biệt là có khả năng thích nghi, chống chịu tốt hơn với điều kiện hạn mặn ở mức độ tương đối. Những giống lúa được người dân ưa chuộng sử dụng trong vụ là các loại giống kháng hoặc ít nhiễm rầy nâu, vàng lùn xoắn lá, giống ngắn ngày dễ chăm sóc như VNĐ 95-20, OM4900, IR64, KD18, OM6162, OM4498, ML202, TH41, TH6, ML48, ML214,…

Để ứng phó với hạn mặn, một số địa phương đã chủ động cắt giảm diện tích xuống giống hoặc chuyển đổi những vùng đất lúa kém hiệu quả sang cây trồng cạn, sử dụng ít nước nên tiến độ gieo cấy lúa đông xuân tháng Hai năm naygiảm 40 nghìn haso với cùng kỳ năm trước, tập trung ở các tỉnh thuộc vùng đồng bằng sông Cửu Long. Một số tỉnh giảm nhiều là Sóc Trăng giảm 9,9 nghìn ha; Đồng Tháp và Tiền Giang cùng giảm gần 6 nghìn ha; Kiên Giang giảm 4,8 nghìn ha. Bên cạnh đó, một số địa phương có tiến độ gieo cấy tăng so với cùng kỳ năm trước với tổng diện tích là 22,2 nghìn ha, tập trung ở các tỉnh Bình Thuận, Ninh Thuận, Bến Tre do không còn bị ảnh hưởng bởi hạn hán như năm trước. Tính chung toàn vùng, diện tích lúa đông xuân chỉ giảm 17,8 nghìn ha so với cùng kỳ năm trước.

Hiện nay, lúa đông xuân trên cả nước sinh trưởng và phát triển tốt, những trà lúa chính vụ đang trong giai đoạn đẻ nhánh – làm đòng, số ít trong giai đoạn ngậm sữa, chuẩn bị trổ bông. Tại Đồng bằng Sông Cửu Long đã có 262,5 nghìn ha lúa đông xuânsớm cho thu hoạch, bằng 63,6% so với cùng kỳ năm trước và chiếm 17,4% diện tích xuống giống của vùng.

Để đạt được những thành công trong sản xuất lúa gạo năm 2021 nói chung và thắng lợi của vụ lúa đông xuân nói riêng, bên cạnh sự chỉ đạo sát sao và ứng phó kịp thời trước những diễn biến phức tạp của thời tiết nhằm có được sự điều tiết mùa vụ hợp lý, thời gian qua, ngành lúa gạo cũng đã có chuyển đổi mạnh mẽ theo hướng thực hiện quy trình sản xuất lúa tiên tiến được ứng dụng hiệu quả ở nhiều địa phương. Theo đó, hiện nay hầu hết các hộ trồng lúa đã ứng dụng chương trình “một phải, năm giảm” – tức là: Phải sử dụng giống lúa có chứng nhận và thực hiện năm giảm: Giảm lượng giống gieo sạ, giảm phân bón, giảm nước tưới qua kỹ thuật ngập – khô xen kẽ, giảm số lần sử dụng thuốc trừ sâu,giảm thất thoát sau thu hoạch; thực hiện tốt Chương trình “ba giảm, ba tăng” (giảm lượng giống, giảm thuốc bảo vệ thực vật và giảm phân bón nhưng vẫn tăng năng suất, tăng hiệu quả kinh tế và tăng chất lượng sản phẩm). Ðây được xem là chiến lược chính để cải thiện tính bền vững của ngành sản xuất lúa gạo ở Việt Nam.

Với sự chủ động bằng nhiều giải pháp trong sản xuất, cộng thêm những điều kiện thuận lợi về tự nhiên đang có (thời tiết nắng ấm trên cả nước, thuận lợi cho cây lúa sinh trưởng và phát triển), chúng ta đặt kỳ vọng cho vụ lúa đông xuân năm 2021 thắng lợi.